Այս տարվա հունվարի 1-ից Հայաստանում գործնականում պիտի գործի առողջության պարտադիր ապահովագրությունը։ Թվում է, թե հունվարի 1-ից քաղաքացին ազատ կարող է օգտվել այդ համակարգից, դիմել բժշկի ու ապահովագրության շրջանակներում ստանալ իրեն հասանելի անվճար բժշկական ծառայությունները։ Բայց այդպես չէ, որովհետև ապահովագրություն ասվածն ավելի շատ թղթի վրա է, քան իրականության մեջ։
Թղթի վրա սա ներկայացվում է՝ որպես համակարգային բարեփոխում, որը պետք է ապահովի համընդհանուր հասանելիություն։ Իրականության մեջ, սակայն, կանգնած ենք մի իրավիճակի առաջ, որը սպառնում է վերածվել համակարգային քաոսի։ Առողջության ապահովագրության ներդրմանը պատրաստ չէ ո՛չ կառավարությունը, ո՛չ առողջապահական համակարգը, և ամենակարևորը՝ ո՛չ էլ քաղաքացին։
Այս ամենը հանպատրաստից արվում է մեկ նպատակով՝ սպասվող ընտրություններից առաջ հերթական «պատմական բարեփոխումով» խաբելու քաղաքացիներին։
Տպավորություն են ստեղծում, թե առողջության ապահովագրության ներդրումով քաղաքացիներն ազատվում են նախկին քաշքշուկներից, առանց հերթերի ու խնդիրների կարողանալու են օգտվել բժշկական ծառայություններից, այլևս չեն վճարելու բուժվելու համար, լուծվելու են եղած բոլոր խնդիրները։ Բայց քաղաքացուն հերթական հիասթափությունն է սպասվում, հատկապես՝ համակարգի գործարկման այս փուլում։
Այն, ինչ անվանում են առողջության համընդհանուր ապահովագրություն, կապ չունի իրական ապահովագրության հետ, ու առաջիկայում քաղաքացին կհամոզվի դրանում։ Նախ, որ այն ներառում է բժշկական ծառայությունների չնչին մասը։ Ծառայությունների մեծ մասն ապահովագրության համակարգից դուրս է մնում։ Խոսքը 70 տոկոսի մասին է։ Բժշկական ծառայությունների ընդամենը 30 տոկոսն են ներառել ապահովագրական փաթեթում։ Այդ 30 տոկոսի մեջ էլ դեռ կան ծառայություններ, որոնց համար քաղաքացին պարտավոր է լինելու մասնակի վճարել։ Այլ կերպ ասած, վճարում է ապահովագրավճար, ապա կրկին վճարում է, երբ իրականում բժշկական օգնության կարիք է ունենում։
Սա ինքնախաբեություն է։ Ապահովագրության բուն գաղափարը ռիսկի համատեղ բաշխումն է, ոչ թե կրկնակի վճարման մեխանիզմի կիրառումը։
Իսկ ինչքա՞ն է լինելու ապահովագրական փաթեթում ընդգրկված ծառայությունների համավճարի չափը, գուցե 50, գուցե 60, գուցե 70, գուցե 80 կամ գուցե 90 տոկոս, ոչ մեկը չգիտի։
Շատ-շատերը տեղեկացված չեն նաև, թե ինչ ծառայություններ են ներառված ապահովագրության փաթեթում։ Քաղաքացին պարտավոր է լինելու վճարել մի բանի համար, որը նրան չի երաշխավորում լիարժեք բուժօգնություն։
Սա փաստացի նոր հարկ է՝ ապահովագրության անվան տակ, որը որևէ կերպ չի երաշխավորում բժշկական ծառայությունների հասանելիություն ու մատչելիություն, քաղաքացու առողջական խնդիրների լուծում։ Պարզապես պետության պատասխանատվության մի մասն ավտոմատ տեղափոխում է քաղաքացու ուսերին։
Ռիսկերը, որոնք առկա են առողջության ապահովագրության ոլորտում, միայն ֆինանսական չեն։
Առողջապահական համակարգն ինքը պատրաստ չէ նման փոփոխության։ Հիվանդանոցներն ու պոլիկլինիկաները չունեն միասնական թվայնացված համակարգեր, հաշվառման և վերահսկման հստակ մեխանիզմներ։ Բժշկական ծառայությունների արժեքները թափանցիկ չեն, սակագները հաճախ կամայական են, իսկ վերահսկողությունը՝ ձևական։
Այս պայմաններում ապահովագրական համակարգի ներդրումը բերելու է չարաշահումների, կեղծիքների, կոռուպցիոն ռիսկերի, ծառայությունների արհեստական «մատուցման» և, ի վերջո, համակարգային խնդիրների առաջացման։
Առհասարակ ավելորդ է խոսել քաղաքացիների պատրաստվածության ու տեղեկացվածության մասին։ Հանրային իրազեկումը սահմանափակվում է պաշտոնյաների ընդհանուր հայտարարություններով և գովազդային ձևակերպումներով։ Մարդիկ տեղեկացված չեն՝ ապահովագրությունից օգտվելու համար որտե՞ղ են գրանցվում, ինչպե՞ս են գրանցվում, ի՞նչ են ստանալու և, ի վերջո, ի՞նչ են անելու, երբ անհրաժեշտություն են ունենում օգտվել ապահովագրությունից։
Ի՞նչ պետք է անի 65 տարեկան լրացած այն թոշակառուն, որը հեռախոս չունի, համակարգչին չի տիրապետում, բայց ստիպված է լինելու «Արմեդ» հավելվածում ակտիվացնել իր մասնակցությունը։ Ո՞վ կարող է ասել, թե քանի՞ թոշակառու է ի վիճակի օգտվել այդ հավելվածից։ Իսկ երեխանե՞րը, որոնք ապահովագրության շահառուներ են։
Խնդիրներն այնքան շատ են, որ դժվար է բոլորը մեկ առ մեկ թվարկել։ Նման անորոշությունների պայմաններում վտանգի տակ են հատկապես տարեցները, խրոնիկ հիվանդություններ ունեցող անձինք, ինչպես նաև սոցիալապես խոցելի խմբերը։
Հենց այս մարդիկ են դառնալու այս «պատմական բարեփոխման» առաջին զոհերը։
Երկրները, որոնք նախընտրում են գնալ այս ճանապահով, ապահովագրական փաթեթներում ընդգրկում են ծառայությունների ճնշող մեծամասնությունը։ Հայաստանում որոշել են կիրառել ամենաթույլ տարբերակը։
Սա ոչ թե բարեփոխում է, այլ փորձարկում քաղաքացիների վրա։
Այս փոփոխության արդյունքում շատերը կզրկվեն անգամ նախկին ծավալով անվճար բժշկական օգնություն ստանալու հնարավորությունից։ Ապահովագրության ներդրումից հետո այդպիսի ծառայությունների շրջանակը խիստ նեղացվել է։ Կարող են օգտվել սահմանափակ միջամտություններից։ Ապահովագրական փաթեթից դուրս մնացած մյուս ծառայությունների համար պարտավոր են լինելու վճարել։ Իսկ այդպիսի ծառայությունները չափազանց շատ են ու երբեմն՝ շատ կարևոր։
Այսպիսի մոտեցումներով ապահովագրության ինստիտուտի ներդրումը լինելու է հերթական աչքկապոցին։ Տպավորություն են ստեղծում, թե ապահովագրություն են ներդնում, բայց տակն արդյունք չի լինելու։ Վերջում պարզվելու է, որ մարդիկ չեն կարողանալու ապահովագրական փաթեթով ստանալ բազմաթիվ բժշկական ծառայություններ։
Մեծ հարց է նաև այն, թե առողջապահական հաստատություններն ինչքանո՞վ են պատրաստ սպասարկելու այն ամբողջ պահանջարկը, որն առաջանալու է ապահովագրության ներդրումից հետո։
Արկածախնդրություն է քաղաքական նպատակներով գնալ այսպիսի կարևոր ինստիտուտի ներդրմանը։ Դա սպառնալիք է՝ ինչպես առողջապահության համակարգի, այնպես էլ՝ քաղաքացիների առողջության համար։
ՀԱԿՈԲ ՔՈՉԱՐՅԱՆ
