Վերջին ելույթների ֆոնին ակնհայտ է դառնում, որ Նիկոլ Փաշինյանի մանիպուլյացիաներն ու իրականությունը գլխիվայր շրջելու փորձերը հասել են նոր մակարդակի։ Նրա իշխանության տարիներին հասարակությունը լսել է ցինիկ բանաձևերի մի ամբողջ շարք՝ սկսած «եթե Շուշին հանձնեինք, կամ եթե ադրբեջանցիները վերադառնային այնտեղ՝ ոչ մի տարբերություն չէր լինի» ձևակերպումից մինչև «կորցրինք Ղարաբաղը, բայց գտանք Հայաստանը» և «պատերազմում հաղթանակը միշտ չէ, որ դառնում է հաղթանակ, իսկ պարտությունը միշտ չէ, որ պարտություն է. գլխավորը հուսահատությունն ու ճակատագիրը հաղթելն է»։ Դրան ավելացան նաև հայտարարությունները, թե 2020-ին «մենք գիտակցաբար գնացինք զոհողությունների և արդյունքում ձեռք բերեցինք պետություն ու անկախություն», և թե ներկայիս իշխանությունն իբր «երկիրը դուրս է բերել այն թակարդից, որի մեջ ընկել էինք Ղարաբաղյան շարժմամբ»։
Հեղինակը նշում է, որ թվում էր՝ ցինիզմի նշաձողն արդեն հասել է առավելագույնին, սակայն Փաշինյանը կրկին «գերազանցել է ինքն իրեն»։ Օտարերկրյա հյուրերի առջև՝ բարձր ամբիոնից, նա հայտարարում է, թե «տեղի է ունեցել շատ էական բան՝ փոխվել է Հայաստանի Հանրապետության աշխարհագրական դիրքը», և թե «այժմ մենք ունենք բոլորովին այլ աշխարհագրական դիրք, քան ընդամենը մի քանի տարի առաջ»։ Դրան հաջորդում է հռետորաբանության մի ամբողջ հոսք այն մասին, թե նախկինում, իբր, տարածված էր պատկերացում, որ Հայաստանը վատ աշխարհագրական դիրք ունի, խնդրահարույց հարևաններ և էքզիստենցիալ ռիսկեր, իսկ հիմա հանկարծ պարզվել է, որ մենք գտնվում ենք «հրաշալի կետում»՝ Արևմուտքի և Արևելքի միջև «ամենակարճ ճանապարհի» վրա։
Նման հասկացությունների փոխարինումը, ըստ էության, իրական ողբերգությունները՝ Արցախի հանձնումը, հենց Հայաստանի համար սպառնալիքների աճը, տարածաշրջանային հակասությունների սրումը, վերածում է «նոր հնարավորությունների» մասին գեղեցիկ փիար-առասպելի։ Եվ գտնվում են մարդիկ, որոնք, դա լսելով, անկեղծորեն հիանում են՝ ասելով. «ինչ խելացի է ասված, մենք էլ չէինք կռահում, որ Հայաստանը այդքան հաջող դիրք ունի»։ Սա ներկայացվում է իբրև «օղակից» և «թակարդից» ազատվելու հանճարեղ բանաձև, որին մինչև Փաշինյանը ոչ ոք չէր հասել, և միայն նա է հանկարծ «գտել փրկության ճանապարհը»։
Միևնույն ժամանակ հեղինակը արդարացիորեն հարց է տալիս. միթե՞ պարզ չէ, որ եթե Արցախը «պարզապես հանձնեին», հարցը վաղուց «փակված» կլիներ, բայց ոչ թե որպես լուծում, այլ որպես անդառնալի կորուստ, հսկայական պարտություն և պատմական մասշտաբով անչափելի ցավ։ Եվ միթե՞ կարելի է լրջորեն պնդել, որ «նորմալ հարևանների» մասին հայտարարություններով հնարավոր է չեղարկել այն փաստը, որ քո տարածքն ունի տարածքային պահանջներ ունեցող կոնկրետ հարևան, որը մեկ անգամ արդեն ուժով «լուծել է Ղարաբաղի հարցը» և լիովին կարող է նույն սցենարով անցնել «Հայաստանի հարցի լուծմանը»։
Հեղինակը մատնանշում է նաև տնտեսության և ենթակառուցվածքների հարցում խոսքերի ու գործերի ամբողջական խզումը։ Կարելի է որքան ասես Հայաստանը հռչակել Արևմուտք-Արևելք «ամենակարճ ճանապարհ», բայց եթե ութ տարվա ընթացքում հաջողվել է ասֆալտապատել միայն «Հյուսիս-Հարավ» մայրուղու մեկ հատված, եթե ճանապարհաշինությունը ձախողված է, իսկ պետական պարտքը՝ հասցված 16 մլրդ-ի, սպառնում է վերջնականապես հարվածել տնտեսությանը, ապա այդ ամբողջ աշխարհագրական հռետորաբանությունը մնում է դատարկ քարոզչություն։ Սրան գումարվում է հակառուսական ուղեգիծը, որի ֆոնին իրական էքզիստենցիալ սպառնալիքները ոչ թե նվազում են, այլ բազմապատիկ աճում։
Առանձին «սենսացիա» դարձավ Փաշինյանի հայտարարությունն այն մասին, թե «էներգետիկ ռեսուրսներից զուրկ երկիրը վերածվել է գործնականում անսահման էներգետիկ ռեսուրսներ ունեցող պետության»՝ արևային էներգիայի շնորհիվ։ Հեղինակը սա անվանում է անադեկվատության և հիվանդագին երևակայությունների հերթական օրինակ. հնարավոր չէ էներգետիկայի իրական խոցելիությունը փակել «արևային ներուժի» մասին գեղեցիկ արտահայտություններով, հատկապես եթե չկա նման շրջադարձի համար հստակ ռազմավարություն, ենթակառուցվածքներ և ռեսուրսներ։
Վերջում հեղինակը եզրակացնում է. մարդը, որը ուղիղ նայելով չի տեսնում, թե երկիրը ինչ վիճակի է հասցրել և ինչ իրական մարտահրավերների առաջ է կանգնած հասարակությունը, կամ ինքն էլ չի հասկանում տեղի ունեցողը, կամ գիտակցաբար կարծում է, թե կրկին կկարողանա նման «հեքիաթներով» խաբել մարդկանց և պահպանել իշխանությունը։ Բայց այս անգամ խաղադրույքը շատ ավելի բարձր է. նույն գծի շարունակությունը սպառնում է արդեն ոչ թե պարզապես հերթական քաղաքական սխալով, այլ հենց Հայաստանի դուրսբերմամբ դեպի խոշոր ազգային աղետ։
