TRIPP միջանցքի մասին ըստ էության որևէ նորություն չկա: «Վիթխարի նախագիծը», որն ԱՄՆ-ին է պետք, ոչ թե Հայաստանին, զարգանում է ինքնուրույն. Հայաստանին ոչ ոք չի հարցնում:
Ի՞նչ ասաց Քոչարյանը
Հայաստանի երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը մամուլի ասուլիսում հայտարարեց, որ «Թրամփի երթուղի» (TRIPP) նախագիծը ամենալուրջ սպառնալիք է Հայաստանի անվտանգության համար: ԱՄՆ-ի համար սա առաջին հերթին Իրանի սահմանը վերահսկելու գործիք է:
Ըստ Քոչարյանի՝ առաջարկվող կոնֆիգուրացիայում Հայաստանը նախագծի լիարժեք կողմ չէ: Նրան փաստացի հատկացվում է տեխնիկական տարրի դեր:
Տնտեսական օգուտ չկա
Միացյալ Նահանգները, անշուշտ, առաջ կմղի այս նախագիծը, բայց տնտեսական շահ չունի: ԱՄՆ-ի արտաքին առևտրի ծավալն ամբողջ Հարավային Կովկասի հետ կազմում է մոտ 0.004% – չնչին մեծություն: Միակ տրամաբանական բացատրությունը Իրանի սահմանները վերահսկելու ձգտումն է: Եվ այս համատեքստում երևում է Իսրայելի դերը:
Քոչարյանը նաև կասկած հայտնեց, որ TRIPP-ն իր ներկայիս տեսքով ունակ է Հայաստանին շոշափելի տնտեսական օգուտ բերել: Իրական էֆեկտը հնարավոր է միայն նախագծի ընդլայնման և Երասխ հասցնելու դեպքում, այսինքն՝ ամբողջ տրանսպորտային շղթայի գործարկման, այլ ոչ թե առանձին հատվածի դեպքում:
Միլիարդներ 43 կիլոմետրի համար
Նախկին նախագահը քննադատեց միլիարդավոր ներդրումների մասին հայտարարությունները՝ ընդգծելով, որ փաստացի խոսքը ընդամենը 43 կմ երկարությամբ երկաթուղային հատվածի կառուցման մասին է:
«Երբ 43 կիլոմետրի համատեքստում խոսում են միլիարդների մասին, դա անլուրջ է թվում: Ուրեմն կա՛մ ասֆալտը, կա՛մ ռելսերը պետք է ոսկուց լինեն: Նման նախագծի իրական արժեքը մոտ $80–$90 մլն է, և Հայաստանը միանգամայն ընդունակ է այն իրականացնել սեփական ուժերով», – ընդգծեց նա:
Ընդամենը այս 43-կիլոմետրանոց հատվածի շահագործումից եկամուտները նվազագույն կլինեն: Էական տնտեսական էֆեկտը հնարավոր է միայն նախագծի ավելի լայն և համալիր ձևաչափով իրականացման դեպքում:
Գլխավոր սպառնալիքը
Միջանցքն ինքնին ոչ մեկին ոչ մեկի հետ չի կապում, բացի Ադրբեջանից: TRIPP-ն ԱՄՆ-ին պետք է Իրանի սահմանը վերահսկելու համար: Դա նշանակում է, որ ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև պատերազմը կարող է բերել ոչ միայն մատակարարումների ընդհատումներ, ոչ միայն փախստականների նոր ալիքներ, այլև Իրանի պատերազմը ԱՄՆ-ի հետ, որը կարող է մղվել նաև Հայաստանի տարածքից:
Երբ ամերիկյան զորքերը հայտնվեն TRIPP միջանցքում, կասկած չկա, որ Իրանը պատասխան հարվածներ կհասցնի նրանց, ինչպես հարվածում է Իսրայելին և Պարսից ծոցի երկրներին: Հայաստանը կհայտնվի օտար պատերազմի կիզակետում, որը չի սկսել և որի կարիքը չունի։
Ի՞նչ է փաստաթղթերում
Հիշեցնենք, 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում Հայաստանի, ԱՄՆ-ի և Ադրբեջանի ղեկավարները ստորագրեցին համատեղ հռչակագիր: Փաստաթղթի համաձայն՝ Հայաստանը TRIPP-ի շրջանակներում ԱՄՆ-ին կտրամադրի բացառիկ երկարաժամկետ իրավունքներ մինչև 99 տարի ժամկետով երթուղին զարգացնելու համար: Ամերիկյան կողմը նախատեսում է հողը ենթավարձով տրամադրել կոնսորցիումին:
Առաջին փուլում ԱՄՆ-ին առաջարկվում է 74% բաժնեմաս, Հայաստանին՝ 26%: Հայաստանը ստանում է տեխնիկական դեր և նվազագույն բաժին: Իսկ փոխարենը՝ ռազմական թիրախ դառնալու իրական սպառնալիք:
